یادداشتی بر کتاب «تغییرات اجتماعی از نگاه مورخان پارسی نویس: بلعمی تا جوینی»

یادداشتی بر کتاب «تغییرات اجتماعی از نگاه مورخان پارسی نویس: بلعمی تا جوینی»


یادداشتی بر کتاب «تغییرات اجتماعی از نگاه مورخان پارسی نویس: بلعمی تا جوینی»

* یادداشتی از حبیب حاجی حیدری
 
تاریخ با بازخوانی تجربه‌‌های گذشته بر حیات بشر قدرت بسیاری در شناخت انسان نسبت به امور جاری فراهم ساخته و امروزه به عنوان یکی از پایه‌‌های علم، نگاه بسیاری از دانشمندان را به خود معطوف داشته است. از این‌روست که می‌‌توان تاریخ را یکی از ریشه‌‌های اساسی دانش در صحنه علوم پیشرفته امروزی دانست. زمان دغدغه تاریخ است و همین زمان مساله‌‌ای علمی است که دانشمندان علوم طبیعی هماره در پی کشف ابعاد آن و فایق آمدن بر محدودیت‌‌های ناشی از جبر زمان بوده‌‌اند. آنچه در نگاه به آینده دروازه‌‌های ژرف دانش قلمداد می‌‌شود در پیوست به گذشته بازخوانی دوباره تجربه‌‌های انسانی برای عدم تکرار آن و در نتیجه ذخیره زمان و خلق دوباره آن بوده است که فرصت بیشتری را برای افزایش سرعت انسان برای شکستن مرزهای دانش فراهم می‌‌‌سازد. از این روست که گنج زمان نیازمند معدن تاریخ است و تمامی دوره‌‌ها و تجربیات تاریخی واجد ارزش‌‌اند.  
 
عصر میانه ایران را می‌‌توان یکی از معادن بی‌‌نظیر تاریخ دانست که ثروت سرشار خود را بی‌‌منت برای ما به میراث گذارده است، حیات مجدد زبان پارسی پس از چند قرن سکوت و ارتقاء آن به قلل مرتفعی چون بلعمی، بیهقی و جوینی در کنار استوانه‌‌های پایدار شعر پارسی در دوره میانه ایرانزمین رخ نموده و نوشتارهای تاریخی این دوره را علاوه بر غنای محتوایی به استواری ساختار نیز آراسته است.  
 
کتاب تغییرات اجتماعی در ایران از نگاه مورخان پارسی‌نویس: بلعمی تا جوینی که توسط مریم کمالی نوشته شده و به تازگی توسط انتشارات روشنگران چاپ و ارایه گردیده تلاشی است که دریچه‌‌ای نو رو به افق تاریخ میانه ایران باز می‌‌نماید. هرچند تغییرات اجتماعی مفهوم جدیدی است که خاستگاه اصلی آن بیشتر به جامعه‌‌شناسی و علوم اجتماعی باز می‌‌گردد اما براساس آنچه که در این کتاب می‌‌خوانیم هیچ‌‌گاه این گزاره اجتماعی دور از مفاهیم تاریخی نبوده است و نویسنده سعی دارد با استفاده از روش‌‌های میان رشته‌‌ای نگاه جدیدی به تاریخ میانه ایران از دریچه تغییرات اجتماعی رخ داده درآن بر حکومت‌‌های ایرانی همزمان با خلافت عباسی بیندازد. در این کتاب با ترسیم مثلثی از قدرت، کنش و ساختار به بازخوانی تغییرات اجتماعی دوره میانه ایران در بستر مکان و زمان پرداخته شده که با فرض پیوستگی تام دوره‌‌های تاریخی هر واقعه در پی بازتولید رخداد تاریخی پیش از آن تفسیر می‌‌شود. هر چند مفهوم بازتولید اجتماعی مورد استفاده در این چارچوب نظری از مباحث جامعه‌‌شناسانه آنتونی گیدنز اخذ شده است اما نگاه متفاوت و تاریخی شده‌‌ای به این نظریه داده شده که در نوع خود جدید و قابل توجه است.  
 
عبارت تغییرات اجتماعی در ابتدا ذهن را متوجه تاریخ اجتماعی می‌‌سازد که یکیاز قابل توجه‌‌ترین و در عین حسرت یکی از بخش‌‌های است که کمتر اثر قابل اعتنا و مستقلی در دوره میانه ایران در این خصوص نگاشته شده اما نگاه این کتاب بر اساس چارچوب نظری مورد استفاده مبتنی بر قدرت و عناصر متداخل در آن است که هرچند دور از نگاه به وقایع اجتماعی دوره میانه نیست اما در تکمیل آن می‌‌توانست نگاهی به حیات کوچه و بازار و زندگی سایر طبقات اجتماعی مردم نیز داشته باشد.  
 
کتاب پس از توضیح ابعاد چارچوب نظری و روش تحقیق در فصل‌‌های آغازین گزارشی از منابع دست اول مورد استفاده خود می‌‌دهد که زاویه دید نویسنده را به چگونگی استفاده از این منابع غنی مشخص می‌‌نماید. تکیه بر تمام منابع تاریخ‌‌نگارانه پارسی نگاشته شده در فاصله کتاب تاریخ نامه بلعمی و جهان‌‌گشای جوینی چون تاریخ بیهقی، زین‌‌الاخبار گردیزی، ترجمه تاریخ یمینی جرفادقانی و سیرت جلال‌الدین منکبرنی‌ و نیز ‌ارجاع به منابع پارسی متاخرتر چون جامع‌‌التواریخ رشیدی و نیز منابع عربی در کنار استفاده از پژوهش‌‌ها و منابع کتابخانه‌‌ای متعدد و به زبان‌‌های مختلف خواننده را با پژوهشی در خور تحسین مواجه می‌‌سازد. آوردن دایره تغییرات اجتماعی هر دوره تاریخی و سلسله‌‌های موجود در هر دوره و نیز مجهز کردن هر فصل به نقشه جغرافیایی ایران در سلسله‌‌های مختلف از برجستگی‌‌های قابل‌توجه کتاب است. نثر فاخر و دلنشین کتاب، پیوند استوار مطالب و تغییرات اجتماعی که نویسنده از دل متون تاریخی استخراج و گره گشایی می‌کند خواننده را به خواندن و همراه شدن با نویسنده تا پایان کتاب تشویق می‌کند.  
 
بررسی تغییرات اجتماعی در بخش اول کتاب با زمینه‌‌های شکل‌‌گیری دولت‌‌های مستقل در ایران خصوصا تلاش‌‌های ابومسلم خراسانی و سیاه جامگان آغاز می‌‌شود که این وقایع تاریخی همزمان با شکل‌‌گیری و تاسیس خلافت عباسی در بغداد است. در بخش دوم حلقه‌‌های ابتدایی تغییرات اجتماعی در دولت‌‌های نوپای ایرانی چون طاهریان و سامانیان و صفاریان با حکومت فراگیرتر آل بویه پیوند خورده و تا تسخیر بغداد توسط آنان پیگیری می‌‌شود. بخش سوم با موشکافی در تغییرات اجتماعی مهمی چون تغییر حکومت از ایرانیان به حاکمان ترک در قامت سلطنت غزنوی و چگونگی تاسیس نهادهای جدیدی چون سلطنت پرداخته و تغییرات اجتماعی ناشی از تعامل و رقابت امیران و دبیران در قدرت بررسی می‌‌گردد. یکی از نکات قابل‌توجه در این بخش چگونگی بر آمدن امراو کنشگران مقتدر غزنوی از بازتولید ساختارهای برده‌‌داری در دوره سامانی است. بررسی تغییرات اجتماعی حکومت سلجوقی با زمینه‌‌ها و چگونگی شکل‌‌گیری اولین امپراتوری اسلامی در ایران آغاز شده و ادامه تضاد و تقابل جنگ سالاران در قامت امیران و اهل قلم در لباس وزیران و تاثیرات و وقایع آن بررسی می‌‌گردد. خوارزمشاهیان که فصل آغازین بخش چهارم کتاب را به خود اختصاص داده است به عنوان آخرین حاکمان پیش از حمله مغول زمینه‌‌های بسیاری برای بررسی از جهت تغییرات اجتماعی دارد زیرا که زمینه یکی از مهمترین وقایع تاریخی ایرانزمین در این دوره قابل تحلیل و ارزیابی می‌‌باشد. نویسنده در فصل دوم این بخش سعی دارد با ترسیم نقاط ضعف و قوت حاکمان خوارزمشاهی علاوه بر مرور تغییرات اجتماعی این دوره زمینه‌های حمله مغول را از منظر ساختاری و کنشگران متداخل در آن بررسی نماید. تحلیل نگاه فکری چون تقدیرگرایی و تاثیر آن بر تغییرات اجتماعی پیش رو یکی از جالب‌‌ترین سطور این بخش را تشکیل می‌‌دهد. بی‌شک در میان تمامی تغییرات اجتماعی رخ داده در تاریخ کهن ایرانزمین حمله مغول جایگاه ویژه‌‌ای دارد. بررسی زمینه‌های پیش و پس از این یورش خانمان سوز در این بخش از ابعاد مختلف پیگیری شده و تا سقوط خلافت عباسی و تسخیر شهر بغداد توسط هلاکو ادامه می‌‌یابد. کتاب پایان روایت تغییرات اجتماعی از نگاه مورخان عهد مغول راامید به آینده می‌‌داند و این امید فصل پایانی کتاب تغییرات اجتماعی از نگاه مورخان پارسی‌‌نویس: بلعمی تا جوینی را تشکیل می‌‌دهد.  

نویسنده : حبیب حاجی حیدری
بازدید : 1699



نظر کاربران :


نظر شما در باره این خبر :



اخبار مرتبط :

یادداشت اختصاصی نویسنده‌ی کتاب «تغییرات اجتماعی در ایران از نگاه مورخان پارسی‌نویس-بلعمی تا جوینی-» 
کتاب «تغییرات اجتماعی در ایران از نگاه مورخان پارسی نویس-بلعمی تا جوینی-» منتشر شد 
گزارشی از مراسم رونمایی و روخوانی از کتاب «بُعد پنجم- پیش از گذشته» در انجمن فرهنگی اتریش در تهران 
مراسم رونمایی و روخوانی از کتاب «بعد پنجم- پیش از گذشته» 
یادداشت نویسنده‌ ایرانی برای چاپ رمانش به آلمانی 
یادداشتی از ف-نوری؛ نویسنده‌ی رمان «بُعد پنجم پیش از گذشته» 
کتاب‌های تازه نشر روشنگران از بیضایی تا یک کتاب انتخاباتی 
بنفشه حجازی: «رای دادن، حفظ آخرین سنگرِ جمهوری‌ست.» 
رمان «از روزهای اخگر و زنگار» منتشر شد 
معرفی کتاب «حلقه- نگاهی به ازدواج زودهنگام در ایران» با صدای نویسنده 
گزارش تصویری از مراسم آغاز به کار «کانون عالی زنان و توسعه پایدار ایران» به همراه رونمایی از کتاب «پیام فوری از مادر زمین» 
مراسم آغاز به کار و اعلام موجودیت كانون عالی زنان و توسعه پايدار ايران همراه با رونمایی از کتاب «پیام فوری از مادر زمین» 
قصه‌گویی برای کتابداران 
برای آنهایی که جهان را تنها در چهار بُعد نمی‌بینند! 
رمان «بُعد پنجم- پیش از گذشته» منتشر شد 
کتاب «جامعه‌شناسی خانواده» تجدیدچاپ شد 
ویرایش جدید کتاب «ادبیات کودکان و نوجوانان» منتشر شد 
بادکنک‌های نارنجی؛ نماد ایستادگی تا منع ازدواج کودکان 
بنفشه حجازی: «جنازه‌ی کتاب بر دستمان مانده!» 
کتاب «حلقه»-«نگاهی به ازدواج زودهنگام در ایران» منتشر شد 
گفتگوی خبرگزاری کتاب ایران با «مریم افشار»  
کتاب «تحليلي بر بازتاب اسطوره در سينماي بهرام بيضايي» منتشر شد  
یادداشتِ اختصاصی نویسنده‌ی کتاب «وقایع‌نگاریِ نگاه» 
یادداشت نوذر اسمعیلی به انگیزه‌ی انتشار مجموعه داستان «وقایع‌نگاریِ نگاه» 
مجموعه داستان «وقایع‌نگاریِ نگاه» منتشر شد 
یادداشتی از دکتر علی سراج در ارتباط با کتاب «گفتمان زنانه» 
شهلا لاهیجی: «روحانی ناامید و ناامیدترمان می‌کند» 
رونمایی و نقد و بررسی رمان «در جستجوی فرخنده» در شهر کتاب «مهرشهر» 
کتاب‌هایی برای شنیدن 
نگاهی به تازه‌ترین کتاب‌های صوتی نشر روشنگران 
شهلا لاهیجی از رمان برگزیده‌ی سال 88 گفت... 
«درباره‌ی آزادي» و «لاك نقره‌اي» را بشنويد! 
بخشی از کتاب صوتی «لاک نقره‌ای» 
مجموعه داستان کوتاه «لاک نقره‌ای» در قالب کتاب گویا منتشر شد 
بخشی از کتاب صوتی «درباره‌ی آزادی» 
کتاب «درباره‌ی آزادی» در قالب کتاب گویا منتشر شد 
رمان «در جستجوی فرخنده» طنزی تلخ از تنهایی انسان مهاجر امروز 
به روحانی رای می‌دهم... 
«سفر به شب» بهرام بیضایی پرفروش‌ترین کتابِ روشنگران در نمایشگاه کتاب 
اگر نمی‌توانید در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران حضور داشته باشید... 
آخرین اخبار سی‌امین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در سایت و کانال نشر روشنگران 
نشر روشنگران در سی‌امین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران 
سايه انتخابات رياست‌جمهوری بر سر نمايشگاه كتاب 
یادداشتی از شهلا لاهیجی به مناسبت نزدیک شدن به سی‌امین دوره‌ نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران 
یادداشت اختصاصی نویسنده‌ی مجموعه داستان «او می‌برد» 
اقتصاد نشر در حال فروپاشی است 
گزارشی از مراسم رونمایی و معرفی تازه‌های نشر روشنگران در سال 95 
گزارش تصویری 
مراسم رونمایی و معرفی تازه‌های نشر روشنگران 
سنگ‌ها به پرواز درمی‌آیند 
معبود حسیبی از کتاب «خاش و گلبرگ‌های خشخاش» می‌گوید.. 
بخشی از کتاب صوتی «روایت حوا و خوشه‌ی گندم» 
منتخبی از فایل صوتی کتاب «خیلی خوشبختم خانوم صادقی» 
هیپنوتیزم‌وار به نیمه‌ی پُرِ لیوان خیره شدیم... 
از نگاهی خاص... 
یادداشت علیرضا مجابی درباره‌ی ضرورت صوتی کردن کتاب «خیلی خوشبختم خانوم صادقی» 
اول زیارت اهل قبور، بعد زیارت اهل کتاب 
اطلاع از آخرین اخبار و فیلم و عکس های نمایشگاه بین المللی کتاب تهران 
انتشارات روشنگران و مطالعات زنان در نمایشگاه کتاب 
هدف از برگزاری نمایشگاه، صرفا فروش کتاب نیست! 
شهرو خبر کن خبر کن بگو... 
کتاب فروش ها کباب فروش شدند! 
پیشنهاد نوروزی محمدرضا مرزوقی: کتاب «احساس تنهایی و توتالیتاریسم» 
مجموعه داستان کوتاه «او می برد» توسط انتشارات روشنگران منتشر شد 
از ترجمه ی شعرهایی که خواب دیده ام  
یادداشت عصمت عباسی به انگیزه صوتی کردن کتاب «اگر بودی میگفتی...» 
تب نمایشگاه کتاب- یادداشت شهلا لاهیجی منتشر شده در روزنامه آرمان 
گفتگو با شهلا لاهیجی- انتشارات روشنگران با 22 عنوان کتابِ غیرقابل فروش در نمایشگاه بین المللی کتاب  
یادداشت همایون عالمی؛ نویسنده کتاب «سایه های نور» 
انتشار شش داستان از کتاب منتشر نشده «علیرضا محمودی ایرانمهر» 
خودمان را باور کنیم و به خودمان اعتماد داشته باشیم  
شهلا لاهیجی: «با حذف نام بیضایی نمی توانند او را از دنیای هنر حذف کنند!» 
آژیدهاک؛ شکوه گر از روزگار...  
شهلا لاهیجی: «روزی دنیا دربرابر سوریه شرمنده می شود»  
چرا در نمایشگاه کتاب شرکت نکردیم!! 
لاهیچی: «یا نان نیست یا دندان»! 
کتابخانه زنان به نقل از مجله زنان 

تماس با ما

بازدید امروز : 353
بازدید دیروز : 1574
بازدید ماه جاری : 48919
کل بازدید ها : 288541
 

کاربران آنلاین :  2
 

  تلفن دفتر فروش : 88723936 - 88722665
  نمابر : 88722665 
  ایمیل : roshangaran68@gmail.com 
  آدرس : خیابان یوسف آباد میدان فرهنگ – خیابان 33 – نبش آماج – شماره 21- واحد 3

کلیه حقوق این سایت متعلق به انتشارات روشنگران می باشد.